«عیوب انکساری بیمه ای»

جمعه 20 ارديبهشت 1398 بازدید: 225 کد خبر: 12882 [نسخه چاپی]

 

      در ارتباط با رویکردهای مدیریتی بطور عام در سازمانها و شرکتها غالباً توصیه به اعمال نگاه بلندمدت، آتیه نگری، آینده نگاری، برنامه‎ریزی استراتژیک 5 ساله و حتی 25 ساله می شود و یکی از شاخص های ارزیابی مدیران افق دید آنان است و اینکه رویکردهای آنها چه گستره زمانی را در بر می گیرد. این شاخص درمورد سازمانهای بیمه گر اجتماعی به جهت تعهدی و بین النسلی بودن آنها به سه نسل و حدود 75 سال افزایش می یابد. یعنی مدیران سازمانهای بیمه گر اجتماعی بایستی از الان برای سه نسل ذینفعان بالفعل و بالقوه خود فکر کنند و برنامه ریزی نمایند. این نکته از آنجا اهمیت می‏یابد که اثرات مثبت و منفی ناشی از تصمیمات و رویکردهای اتخاذی در سازمانهای بیمه گر اجتماعی چه بسا دهها سال بعد ظهور و بروز می یابند، زمانی که احتمال دارد نسل فعلی ذینفعان و شرکای اجتماعی دیگر وجود نداشته باشند و یا بر مصدر کار نباشند و یا واجد شرایط عضویت و فعالیت  در تشکل های کارگری، کارفرمایی و ... نباشند و مدیران موصوف نیز ایضاً به هکذا.

به همین علت است که می‏گویند بایستی اصول، قواعد و محاسبات بیمه ای بعنوان تراز نظامات تصمیم سازی، تصمیم گیری، اجرایی و نظارتی در سازمانهای بیمه گر اجتماعی حاکم باشد و کلیه تصمیمات و رویکردهای اتخاذی مدیران قبل از هر اقدامی بایستی از این فیلتر بگذرد.

محاسبات بیمه ای است که می تواند مشخص کند، مدیران متولی امر آیا با دید صحیح و 10 دهم دارند مسائل را می بینند و تصمیم میگیرند و یا اینکه دچار عیوب انکساری (نزدیک بینی یا دوربینی یا پیرچشمی یا آستیگماتیک) هستند؟ آیا تصمیمات و رویکردهای اتخاذی مدیران مبتنی بر مقاصد و نیات سازمانی و معطوف به صرفه و صلاح واقعی ذینفعان است و یا تمایلات و سلایق شخصی، صنفی، سیاسی و ... ؟ آیا حمایت و همراهی نمایندگان تشکل های مربوط به شرکای اجتماعی (با فرض واقعی بودن و صنفی و غیرسیاسی بودن آنها) با رویکردها و تصمیمات متخذه مدیران، براساس مصالح و منافع واقعی بیمه‎شدگان و مستمری بگیران است یا خیر؟ و ...

چه بسا مشاهده می‏شود که شرکای اجتماعی سازمانهای بیمهگر اجتماعی بویژه بیمه شدگان و مستمری بگیران بقول احمد شاملو "نا شادمانان به شادی محکوم اند" (کتاب آهن ها و احساس) و در حالی برای تصمیمات و رویکردهای اتخاذی مدیران متولی امر این سازمانها هورا می کشند و در پشت سرشان هروله می کنند که تصمیمات و اقدامات این قبیل مدیران برخلاف مصالح و منافع واقعی و بلند مدت آنان بوده است و متولیان و تشکل هایی که بایستی مصالح و منافع صاحبان و ذینفعان واقعی سازمانهای بیمه گر اجتماعی را پاس بدارند و صیانت کنند، برای حاتم بخشی از جیب این سازمانها و در واقع حاتم بخشی
از جیب ذینفعان نسل های فعلی یا آتی برای مقاصد شخصی، صنفی، سیاسی و ... شاباش می
دهند و به تعبیر شاملو، به زیان خو کرده‏اند:

"به آن کسان که به زیانی معتادند

و اگر زیانی نبرند که با خوی شان بیگانه بود

می پندارند که سودی برده اند

و به آن دیگر کسان

که سودشان یک سر

 از زیان دیگران است

و اگر سودی بر کف نشمارند

در حساب زیان خویش نقطه می گذارند "                             احمد شاملو- کتاب 23

بدیهی است شرط اول در اینکه محاسبات بیمه ای بتواند نقش خود را در ترسیم و یا تصحیح روند فعالیت یک سازمان بیمه گر اجتماعی ایفاء کند، استقلال نهاد متولی انجام محاسبات بیمه ای است که با وجود یک نهاد تنظیم گر (رگولاتوری) تحقق می یابد وگرنه این احتمال وجود دارد که از این اصول، قواعد و محاسبات بیمه ای نیز استفاده ابزاری صورت پذیرد و در خدمات همان مقاصد و امیال شخصی، صنفی، سیاسی و ... قرار گیرد.

مدتها است که سازمان تأمیناجتماعی دچار عدم تعادل منابع و مصارف نقدی و تعهدی شده و تنظیم ورودیها و خروجی‏های آن برهم خورده است و پایداری مالی آن از منظر تعهدی و نقدی دچار چالش جدی است. در بودجه مصوب سال 1398 این سازمان 43 هزار میلیارد تومان تحت عنوان "انتقال دیون درمان از سال (سنوات) قبل" مشاهده می شود که رقمی معادل بودجه یکسال یارانه 80 میلیون نفر می باشد که دولت ، مجلس و حاکمیت در طول سال برای تأمین آن مشکلات زیادی را متحمل می شوند. این رقم معادل سه برابر بودجه ای است که برای همسانسازی (متناسب سازی) مستمری بازنشستگان تحت پوشش سازمان لازم است (با فرض اینکه براساس اعلام متولیان امر برای تحقق همسانسازی 13 هزار میلیارد تومان اعتبار لازم است) این در حالی است که طبق قانون بیمه درمان همگانی (سال 1373) و قانون الزام (سال 1369) و قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی (سال 1382) این رقم بایستی در تعهد دولت قرار می گرفت.

در حال حاضر بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی بالغ بر 180 هزار میلیارد تومان است که البته در مورد این رقم نظرات مختلفی از سوی دولت، مجلس و ... به گوش می رسد که حتی درصورت پذیرش همین رقم مورد نظر سازمان تأمین اجتماعی و پرداخت نقد و یکجای آن، بلحاظ چندین مرحله تغییر پایه پولی و کاهش ارزش پول ملی در مقابل دلار، تورم مزمن و سنواتی و ... عدم النفع زیادی متوجه ذینفعان واقعی سازمان تأمین اجتماعی شده و می شود.

علاوه بر آن چون سازمان در حال حاضر مجبور به استقراض با هزینه تأمین مالی حدود 35 درصد است و سود اعمال شده بر روی بدهی های سنواتی دولت (حتی با روش محاسبه بطور مرکب، در حالی که دولت بر محاسبه با روش ساده اصرار دارد) در بهترین حالت معادل نرخ سود اوراق مشارکت، یعنی معادل نیمی از 35 درصد است و عملاً ارزش این منابع نسیه ای که از سوی دولت قرار است پرداخت شود با کاهش ارزش جدی مواجه شده و می شود.

حال بایستی پرسید چرا وضعیت شاخصهای بیمه ای نظیر نسبت پشتیبانی، حجم وام ها، دیون و کسری های سازمان تأمین اجتماعی و ناپایداری مالی و عدم تعادل منابع و مصارف و به هم خوردن تنظیم ورودیها و خروجی های سازمان تأمین اجتماعی به چشم متولیان امر نمی‎آید و دیده نمی شود؟ بنظر می رسد علت را بایستی در ابتلاء مسئولان امر به عیوب انکساری چشم (بیمه‎ای) جستجو کرد:

1-  نزدیک بینی (میوپی): در این عارضه چشم بیمار در مشاهده اشیاء دور مشکل دارد و فقط اشیاء نزدیک را بخوبی روئیت می‎کند. در چنین رویکردی متولیان امر یا خود را می بینند و به ابقاء و ارتقاء خود می اندیشند و یا برمبنای رویکردهای توده ستایانه تصمیماتی می گیرند که رضایت کوتاه مدت ذینفعان را نصیب خود سازند. برخی افراد هم کوته بین هستند و تا نوک بینی خود را بیشتر نمی بینند و عملاً نمی توانند تصمیمات اصلاحی و توسعه ای بگیرند و در بهترین حالت به کارهایی می پردازند که در دوره مدیریت کوتاه خود بتوانند مراسم افتتاح و رونمایی آنرا برگزار نمایند. در نوع حاد این عارضه افراد برای انتصابات در سازمان فقط نزدیکان خود را می بینندکه این نزدیکان از 4 منظر قابل تشخیص هستند یا از اقربای سببی و نسبی مدیر هستند و یا از شهر و دیار و روستای مدیر هستند و یا از قشر و صنف مدیر هستند یا از گرایش سیاسی، حزبی و باندی مدیر هستند.

و صد البته در غالب افراد نزدیک بین تنها چیزی که به نظر می آید، موسسات و شرکتهای وابسته و تابعه سازمان است و غالباً ابتدائاً به سراغ شرکتها می روند و نزدیک بینی و شرکت بینی همزاد هم هستند و علیرغم اینکه مشکلات و مسائل مبتلا به سازمان تأمین اجتماعی در سطوح بیمه ای، درمانی، مالی، اداری، منابع انسانی و ... زیاد هستند ولی تنها چیزی که به چشم این افراد نزدیک بین می آید، شرکتهای سازمان است و حال آنکه گردش مالی برخی از این شرکتها از یک شعبه درجه 4 سازمان نیز کمتر است.

2-  دوربینی (هیپروپی): در این عارضه چشم بیمار دور و نزدیک را تار می بیند، ولی تاری دید در فواصل نزدیک شدیدتر است. در چنین رویکردی متولیان امر یا بحران سازمان را خیلی دور می بینند و در نتیجه براساس سلائق و امیال شخصی، صنفی و یا سیاسی عمل می کنند و از جیب سازمان برای بقاء و ارتقاء خود حاتم بخشی می کنند و یا از منظر شخصی دور اندیش می شوند نه از منظر سازمانی. بدین معنا که با رویکردهای شخصی، صنفی و سیاسی تصمیماتی می گیرند که آینده خودشان و یا صنف و حزب خودشان را تضمین کند.

بطور کلی افرادی که دچار عیوب انکساری بیمه ای می شوند در خودبینی و شرکت بینی اشتراک نظر پیدا می کنند. بدین معنا که متولیانی که دچار عارضه دوربینی هستند نیز با رویکرد تضمین و تأمین منافع شخصی، صنفی و حزبی شرکتهای سازمان را بعنوان حیاط خلوت و یا سکوی پرش در نظر می گیرند و به دور اندیشی مالی، مدیریتی و سیاسی می پردازند و ارز خود می برند و زحمت سازمان می دارند؟! و اصلاً شرایط و حال و روز سازمان را نمی بینند.

3-  پیرچشمی: در این عارضه فرد برای مطالعه و دیدن فواصل نزدیک مشکل دارد. در این رویکرد با متولیانی روبرو هستیم که به لحاظ فکری سالمندند و کلاً با بروزرسانی دانش خود و سازمان تحت امر خود و روزآمدسازی فرآیندها میانه خوبی ندارند. این قبیل افراد که بعضاً دارای سن بالا و سوابق مدید هستند و اهل مطالعه و تحقیق و پژوهش برای اصلاح و ارتقاء امور سازمان نیستند و اصولاً نتایج تحقیقاتی را قبول دارند که به حفظ رویه های موجود و تکرار روندهای گذشته، بیانجامد. بیماران دارای عارضه پیرچشمی معمولاً "مردانی برای تمام فصول" هستند نه از این منظر که بر اصول سازمانی، پایمردی و پافشاری می کنند بلکه برای اینکه عضو تشکلهای همسو با هر سو هستند. هنر این افراد اینست که همان منویات، مکنونات، مکتوبات و ... گذشته را به فراخور حال و قال افراد جدید به خورد آنها می دهند و فقط رنگ و لعاب آنرا کمی تغییر می دهند و لازمه این تغییر، تلون و تملق است. در این عارضه یا در سازمان مطالعه صورت نمی گیرد و یا اگر انجام می شود فقط زینت المجالس است و به نتایج آن اعتناء نمی‏شود. خودبینی و شرکت بینی در بین مبتلایان به پیرچشمی نیز وجود دارد با این تفاوت که بلحاظ پیری، ریسک پذیری کمتری دارند و با ظرافت و تأنی و تأمل عمل می کنند و در ارتکاب حیف و میل بیشتر حیف می کنند تا میل؟!

4-  آستیگماتیک: در این عارضه فرد بیمار دچار تاری دید و عدم تطابق دید شده و دچار دوبینی و سایه دار شدن مناظر می‏شود. متولیان امر سازمان که دارای این عارضه هستند یا خود دچار اعوجاج دید هستند و یا مخاطب را دچار گیجی و اعوجاج دید می‏کنند. در این رویکرد یک ناظر بیرونی نمی تواند حس درستی از وضعیت حال و آینده سازمان، بدست بیاورد. متولیان امر که دچار بیماری آستیگمات هستند در مقابل مافوق و در پیشگاه مقامات، وضعیت سازمان را بسیار خوب و عالی ترسیم می کنند تا بتوانند خودشان را ابقاء کنند و یا ارتقاء دهند ولی همین افراد وقتی در مقابل مخاطبان و ذینفعان قرار می گیرند وضعیت سازمان را ناخوشایند ترسیم می کنند و هزار دلیل و بهانه می آورند. نحوه گزارش دهی در این رویکرد نیز بر همین اساس تنظیم می شود و بازی با ارقام و آمار به نحوی صورت می گیرد که شرایط واقعی سازمان را نشان ندهد. مبتلایان این رویکرد نیز در موضوع خودبینی و شرکت بینی با سایر عیوب انکساری بیمه ای اشتراک دارند و این قبیل متولیان وضعیت سازمان را تار می بیند ولی شرکتهای سازمان را به وضوح و روشنی می بینند و سراغ آنها می روند (شرکت بینی) و یا اینکه براساس رویکردهای شخصی، صنفی و سیاسی، تصمیماتی می گیرند که به تضمین و تأمین منافع بیانجامد (خودبینی) و به اصطلاح با چراغ می آیند ولی به شدت با شفافیت مشکل دارند.

پر واضح است که هر مدیر و متولی امری که در حوزه بیمههای اجتماعی فعالیت می‏کند، احیاناً خدای ناکرده میتواند دچار عارضه های نزدیک بینی، دوربینی، پیرچشمی و آستیگماتیک شود ولی اگر اصول، قواعد و محاسبات بیمه ای بعنوان تراز تصمیمگیری در بیمه‏های اجتماعی ملاک عمل قرار گیرد و یک نهاد تنظیمگر (رگولاتور) مستقل متولی انجام محاسبات بیمه ای و نظارت بر عملکرد سازمانهای بیمه گر اجتماعی باشد، می تواند با پیشگیری از بروز بیماریهای چشمی و تقویت چشم و یا با گذاشتن عینک اصول، قواعد و محاسبات بیمه ای بر چشم متولیان امر از بروز عیوب انکساری بیمه ای پیشگیری نماید و هرچه سریعتر بایستی به این ریل بازگشت وگرنه بحران سازمان تأمین اجتماعی از آنچه من، تو، او، ما، شما، ایشان در آئینه می بینیم (یا نمی‏بینیم یا خود را به ندیدن می زنیم) نزدیکتر است.

 

علی حیدری

عضو و نائب رئیس هیأت مدیره

سازمان تأمین اجتماعی